Czym jest ubezwłasnowolnienie?

Ubezwłasnowolnienie zostało uregulowane w kodeksie cywilnym i polega na tym, że osoba, która jest ubezwłasnowolniona traci zdolność do czynności prawnych lub ta zdolność zostaje jej ograniczona. Ograniczenie lub pozbawienie człowieka zdolności do czynności prawnych dotyczy istoty samodzielności, pogarsza jakość jego życia, odbiera mu możliwość pełnego i godnego życia.

Czym jest zdolność do czynności prawnych?

Zdolność do czynności prawnych to możliwość podejmowania decyzji, które mają znaczenie prawne: na przykład podpisywanie umów. Nazywa się to nabywaniem praw i zaciąganiem zobowiązań. Według prawa każda osoba, która ukończyła 18 rok życia, ma pełną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że również pełnoletnia osoba z niepełnosprawnością może samodzielnie, we własnym imieniu podejmować decyzje prawne.

Ubezwłasnowolnienie całkowite

Ubezwłasnowolnienie całkowite – oznacza, że osoba ubezwłasnowolniona została pozbawiona zdolności do czynności prawnych. Ubezwłasnowolnić całkowicie może tylko sąd i tylko osobę, która:

• ukończyła 13 lat,
• nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, narkomanii, pijaństwa lub innego zaburzenia psychicznego.

Osoba całkowicie ubezwłasnowolniona nie może w stosunku do siebie podejmować żadnych decyzji prawnych. Jej decyzje są według prawa nieważne. Na przykład: osoba ubezwłasnowolniona całkowicie nie może zawierać umów sprzedaży, nie może głosować, nie może zawrzeć małżeństwa, nie może uznać dziecka, przyjąć i dać spadek. Wszystkie najważniejsze decyzje dotyczące jej sytuacji prawnej i życia, podejmuje inna osoba – opiekun prawny.

Osoba, która zostanie ubezwłasnowolniona całkowicie traci zdolność do czynności prawnych. Sąd musi ustanowić dla niej opiekuna, który będzie jej przedstawicielem ustawowym. Opiekun prawny będzie dbał o jej dobro oraz zabezpieczał jej interesy, majątek. Oznacza to, że opiekun podejmuje wszelkie decyzje za tę osobę.

Osoba ubezwłasnowolnia w dalszym ciągu będzie posiadała i mogła posiadać swój własny majątek, ale nie będzie mogła nim swobodnie rozporządzać.

Ubezwłasnowolniony całkowicie będzie mógł natomiast zawierać tzw. umowy w drobnych bieżących sprawach dnia codziennego, na przykład zrobić zakupy w sklepie.

Ubezwłasnowolnienie częściowe

Ubezwłasnowolnienie częściowe – oznacza, że osoba ubezwłasnowolniona ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Ubezwłasnowolnić częściowo może tylko sąd i tylko osobę, która:

• ukończyła 18 lat;
• jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebuje pomocy do prowadzenia jej spraw z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, narkomanii, pijaństwa lub innego zaburzenia psychicznego.

Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może podejmować decyzje prawne, ale najczęściej te decyzje będą musiały zostać zatwierdzone przez inną osobę – kuratora.

Osoba, która została ubezwłasnowolniona częściowo, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Sąd musi ustanowić dla niej kuratora. Kurator reprezentuje osobę ubezwłasnowolnioną częściowo, to znaczy, że nie podejmuje za tą osobę wszystkich decyzji. Sąd określa zakres spraw dla których zdolność do czynności prawnych zostanie ograniczona. Na przykład osobie może zostać ograniczona zdolność do czynności prawnych w zakresie zaciągania zobowiązań, czy podpisywania umów o charakterze finansowym. W tych przypadkach będzie musiała współpracować z kuratorem, natomiast przy innych czynnościach będzie mogła występować samodzielnie. Współpraca polega na tym, że aby dana czynność była ważna najpierw musi ją podjąć osoba ubezwłasnowolniona częściowo a potem zatwierdzona przez kuratora.

Opiekunowie prawni i kuratorzy

Opiekunem prawnym osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie i kuratorem osoby ubezwłasnowolnionej częściowo może zostać osoba, która daje gwarancje, że będzie dobrze wykonywać swoje obowiązki. Najlepiej, by był to ktoś z rodziny osoby ubezwłasnowolnionej i najczęściej tak się dzieje. Jeśli osoba ubezwłasnowolniona nie ma rodziny, bądź też w rodzinie występują konflikty i relacje nie dają gwarancji należytego wykonywania wsparcia to sąd poszukuje kandydatów wśród pracowników organizacji społecznych, instytucji wsparcia.

Sąd ma obowiązek nadzorować działalność opiekunów i kuratorów, a także udzielać im wskazówek i poleceń. Sąd może żądać wyjaśnień we wszelkich sprawach należących do opieki. Opiekun i  kurator mają obowiązek składać sądowi sprawozdanie z opieki oraz rachunki z zarządu majątkiem. Jeśli nie sprawują swojej funkcji należycie, sąd sam może powołać nowego opiekuna i kuratora.

Dla dokonania czynności bardzo istotnych dla ubezwłasnowolnionego, na przykład sprzedaży jego mieszkania, zarówno opiekun jak i kurator potrzebują zawsze zgody sądu opiekuńczego.