Edukacja włączająca – szkoła, w której każdy ma swoje miejsce

Każde dziecko jest inne. Jedno biega szybciej, inne mówi ciszej. Jedno liczy błyskawicznie, drugie potrzebuje więcej czasu. Ale każde dziecko ma prawo do nauki, przyjaźni i poczucia, że należy do grupy. Właśnie o tym mówi edukacja włączająca – podejście, które sprawia, że szkoła jest miejscem dla wszystkich, bez wyjątków.

Co oznacza edukacja włączająca?

             Edukacja włączająca (z ang. inclusive education) to sposób myślenia o szkole, w którym każde dziecko jest ważne i ma prawo się rozwijać. To szkoła, która nie wyklucza, nie dzieli i nie etykietuje. Zamiast mówić: „to dziecko nie pasuje do naszej klasy”, mówi: „jak możemy mu pomóc, żeby mogło tu być?”.
            Ministerstwo Edukacji i Nauki tłumaczy, że edukacja włączająca pomaga „pokonywać bariery ograniczające obecność, uczestnictwo i osiągnięcia uczniów”. To po prostu szkoła, która widzi potrzeby każdego dziecka i stara się na nie odpowiedzieć. (Źródło: gov.pl – Edukacja włączająca)

Dla kogo jest szkoła włączająca?

              Dla każdego ucznia, bez wyjątku. To nie tylko dzieci z niepełnosprawnościami, ale też te, które uczą się w innym tempie, mają trudności w skupieniu się, pochodzą z innego kraju, są nieśmiałe lub przeżyły coś trudnego. Edukacja włączająca to szkoła, w której nikt nie jest „inny”, a różnice są traktowane jak wartość. Jak przypomina UNESCO – „wszyscy naprawdę znaczy wszyscy”. (Źródło: UNESCO GEM Report 2020 – Poland)

Jak wygląda taka szkoła?

Szkoła włączająca to nie tylko budynek bez barier architektonicznych. To przede wszystkim miejsce z otwartymi sercami i głowami – dla uczniów, nauczycieli i rodziców.
W takiej szkole:
– dzieci uczą się razem, pomagają sobie i współpracują,
– nauczyciel dostosowuje sposób pracy do możliwości uczniów,
– obok niego często pracuje pedagog specjalny lub asystent,
– każde dziecko ma prawo czuć się potrzebne i bezpieczne.
Czasem lekcję prowadzi dwóch nauczycieli – to tzw. współnauczanie, które świetnie się sprawdza. (Źródło: edukacjawzasiegureki.men.gov.pl)

Dlaczego to takie ważne?

Dzieci, które uczą się razem – niezależnie od swoich możliwości – uczą się też empatii, cierpliwości i zrozumienia. Dla uczniów z niepełnosprawnością wspólna nauka to szansa, by rozwijać talenty, nawiązywać przyjaźnie i budować pewność siebie. Badania pokazują, że uczniowie bez niepełnosprawności nie tracą na nauce w klasach włączających, a zyskują umiejętność współpracy i większą wrażliwość. (Źródło: Szumski, Smogorzewska, Grygiel – PLoS ONE, 2022)

Co jeszcze trzeba poprawić?

Edukacja włączająca rozwija się w Polsce coraz szybciej, ale wciąż potrzebuje wsparcia. Szkoły często zmagają się z brakiem specjalistów, środków i przeszkolonej kadry. Dlatego tak ważne jest, by:
– szkolić nauczycieli,
– zatrudniać asystentów i pedagogów specjalnych,
– dostosowywać budynki i materiały dydaktyczne,
– wspierać szkoły w codziennej pracy z uczniami o różnych potrzebach.
               Europejska Agencja ds. Edukacji Specjalnej podkreśla, że włączanie uczniów to proces, który wymaga współpracy wszystkich – nauczycieli, rodziców, instytucji i samorządów. (Źródło: European Agency, 2024)

Wspólna nauka – wspólna przyszłość

                     Edukacja włączająca to coś więcej niż sposób nauczania. To idea, która uczy otwartości i szacunku. Dzięki niej dzieci z niepełnosprawnościami mają szansę dorastać wśród rówieśników, którzy ich rozumieją i akceptują. A szkoła staje się miejscem, w którym każdy – niezależnie od swoich możliwości – może odnieść sukces. Bo dobra szkoła to taka, w której każde dziecko ma swoje miejsce.

Źródła:

1. Ministerstwo Edukacji i Nauki – Edukacja włączająca (gov.pl)
2. UNESCO GEM Report 2020 – All Means All: Poland
3. Szumski G., Smogorzewska J., Grygiel P. (2022), PLoS ONE
4. European Agency for Special Needs and Inclusive Education (2024)
5. MEN – Edukacja w zasięgu ręki

Przemysław Momot od 32 lat związany jest z Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną (PSONI) oraz środowiskiem osób z niepełnosprawnościami. Swoją drogę zawodową rozpoczął w 1993 roku jako terapeuta w Warsztacie Terapii Zajęciowej przy Kole PSONI w Stargardzie, gdzie przez siedem lat wspierał uczestników w rozwijaniu umiejętności społecznych i zawodowych.

Od 2000 roku kieruje Zakładem Aktywności Zawodowej „Centralna Kuchnia”, prowadzonym przez Koło PSONI w Stargardzie — pierwszym ZAZ-em w Polsce. Pod jego kierownictwem placówka stała się jednym z najważniejszych przykładów skutecznej ekonomii społecznej w kraju, łączącej zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami z wysoką jakością usług gastronomicznych i wsparciem rehabilitacyjnym.

Obecnie członek a przez 6 lat pełnił funkcję przewodniczącego Zachodniopomorskiego Komitetu Rozwoju Ekonomii Społecznej, współtworząc regionalne kierunki rozwoju usług społecznych, zatrudnienia wspomaganego i przedsiębiorczości społecznej. Obecnie jest członkiem Rady Nadzorczej PFRON, gdzie współodpowiada za nadzór strategiczny nad działaniami Funduszu i systemem rehabilitacji społeczno-zawodowej w Polsce.

Jako doradca zawodowy specjalizuje się w pracy z osobami zagrożonymi wykluczeniem społecznym, zwłaszcza z osobami z niepełnosprawnościami. 

Jest członkiem licznych zespołów doradczych na poziomie powiatu i województwa, uczestnicząc w tworzeniu lokalnych strategii i systemów wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami.

W swojej pracy łączy doświadczenie, wiedzę i głębokie zaangażowanie. Od wielu lat buduje system wsparcia oparty na podmiotowości, zatrudnieniu i włączaniu osób z niepełnosprawnościami w życie społeczne i zawodowe.