Kształcenie specjalne

Kształcenie specjalne jest dedykowane szerokiej grupie uczniów z różnorodnymi potrzebami edukacyjnymi:

• słabosłyszącym lub niesłyszącym,
• słabowidzącym lub niewidomym,
• z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
• niepełnosprawnym ruchowo,
• niepełnosprawnym intelektualnie (w różnym stopniu),
• z niepełnosprawnościami sprzężonymi,
• zagrożonym niedostosowaniem społecznym,
• niedostosowanym społecznie.

Szkoła podstawowa specjalna

Dla kogo:

Szkoła podstawowa specjalna to placówka edukacyjna dla uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, wymagających dostosowanych metod nauczania i organizacji pracy.

Struktura szkoły

Szkoła kształci dzieci w klasach 1–8:

• w normie intelektualnej, z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
• z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim,
• z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym,
• z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim.

Dokumentacja:

• orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego

Uzyskanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego:

Rodzic zgłasza się do poradni psychologiczno-pedagogicznej właściwej dla miejsca zamieszkania i składa wniosek o wydanie orzeczenia.

Do wniosku należy dołączyć:

• zaświadczenie lekarskie potwierdzające chorobę lub niepełnosprawność (np. padaczka, problemy ze wzrokiem, badanie słuchu),
• opinie psychiatry,
• dokumentację medyczną dotyczącą leczenia specjalistycznego,
• opinie pedagogiczne (jeśli dziecko uczęszcza do szkoły lub przedszkola),
• zaświadczenie od lekarza o stanie zdrowia,
• wcześniej wydane orzeczenia i opinie.

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa:

• diagnozę funkcjonowania,
• okres, na jaki zostało wydane,
• zalecane formy i warunki wsparcia,
• cele rozwojowe i terapeutyczne.

Dokument ten jest podstawą do dostosowania procesu edukacyjnego do potrzeb dziecka, zapewnienia mu specjalistycznego sprzętu oraz wsparcia kadry.

Proces przyjęcia do szkoły podstawowej specjalnej

1. Po uzyskaniu orzeczenia rodzic zgłasza się do szkoły podstawowej specjalnej i składa wniosek do dyrektora o przyjęcie dziecka.
2. Dyrektor, w przypadku dostępności miejsc w odpowiedniej klasie, przekazuje wniosek do organu prowadzącego.
3. Organ prowadzący (starosta) kieruje ucznia do szkoły specjalnej w swoim powiecie. Jeśli nie ma miejsc – do najbliższego powiatu dysponującego wolnymi miejscami.

Indywidualizacja nauczania

Diagnoza i indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET)

Każdy nowy uczeń szkoły specjalnej w ciągu pierwszych 30 dni poddawany jest diagnozie i obserwacji przez zespół nauczycieli. Na tej podstawie powstaje wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia(WOPFU).

Dokument ten:

• pokazuje mocne strony, potrzeby i możliwości ucznia,
• stanowi podstawę do opracowania IPET-u – indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego.

IPET określa:

• cele edukacyjne i terapeutyczne,
• metody pracy i formy wsparcia.

Opracowywany jest na okres zgodny z wydanym orzeczeniem, nie dłuższy niż jeden etap edukacyjny.

Dostosowanie procesu edukacyjnego

Uczniowie w normie intelektualnej z zaburzeniami ze spektrum autyzmu oraz z lekką niepełnosprawnością intelektualną realizują podstawę programową obowiązującą w szkołach masowych. Dokonuje się jednak niezbędnych dostosowań, takich jak:

• modyfikacja metod pracy i form organizacji lekcji,
• wsparcie odpowiednimi pomocami dydaktycznymi,
• dostosowanie kryteriów oceniania,
• wydłużenie czasu pracy,
• eliminacja hałasu,
• koncentracja na wysiłku,
• indywidualizacja sposobów sprawdzania wiedzy i umiejętności.

Jeżeli proces edukacyjny – pomimo indywidualnego podejścia – nie przebiega zgodnie z planem, każdy uczeń ma prawo do przedłużenia etapu edukacyjnego. Celem jest zwiększenie szans na nabycie niezbędnych umiejętności i wiadomości, co pozwala lepiej przygotować się do dalszej edukacji lub funkcjonowania społecznego. Nie jest tożsame z powtarzaniem klasy. W klasach 1–3 można zastosować przedłużenie etapu edukacyjnego jeden raz, a w klasach 4–8 dwa razy.

W roku szkolnym, w którym stosuje się przedłużenie, uczeń na koniec nie otrzymuje świadectwa, lecz zaświadczenie o przebiegu nauczania w danym roku szkolnym.

Szkołę podstawową specjalną uczeń musi ukończyć do 20. roku życia (do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończy 20 lat).

Liczebność klas

• do 4 uczniów – w przypadku uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
• do 16 uczniów – w przypadku uczniów z lekką niepełnosprawnością intelektualną,
• do 6 uczniów – w przypadku uczniów z lekką niepełnosprawnością intelektualną i sprzężeniami.

Egzamin ósmoklasisty

Uczeń kończący klasę ósmą podchodzi do egzaminu ósmoklasisty, chyba że posiada niepełnosprawność sprzężoną – wówczas, na wniosek rodzica, może zostać z niego zwolniony.

W takiej sytuacji oceny ze świadectwa z języka polskiego, matematyki i języka obcego nowożytnego są przeliczane na punkty, które warunkują rekrutację do szkoły ponadpodstawowej.

Na świadectwie ukończenia szkoły nie umieszcza się informacji, że była to szkoła specjalna, ani że uczeń posiadał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Uczeń może kontynuować naukę w wybranej szkole zgodnie z indywidualnymi możliwościami.

Uczniowie z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Uczniowie realizują podstawę programową dla uczniów z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną w zespołach edukacyjno-terapeutycznych.

W obrębie jednego etapu edukacyjnego w jednym zespole mogą być uczniowie różnych klas – decyzję podejmuje się, oceniając poziom funkcjonowania ucznia, a nie jego wiek.

Cele edukacji w zespołach edukacyjno-terapeutycznych:

• rozwijanie i kształtowanie samodzielności,
• przygotowanie do realizacji zadań życia codziennego,
• wszechstronny rozwój,
• integracja ze środowiskiem,
• przygotowanie do pełnienia różnych ról społecznych.

Nauczyciele kładą nacisk na rozwijanie autonomii ucznia, wdrażają go do funkcjonowania społecznego i komunikacji.

Przedmioty szkolne w zespołach edukacyjno-terapeutycznych

• funkcjonowanie osobiste i społeczne,
• zajęcia rozwijające kreatywność,
• zajęcia rozwijające komunikowanie się.

Idea zespołów edukacyjno-terapeutycznych polega na tworzeniu małych grup:

• do 8 osób ,
• do 4 osób- w przypadku uczniów z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, lub sprzężeniami

Celem pracy jest połączenie funkcji dydaktycznej z aspektem terapeutycznym, koncentrując się na wspieraniu zaburzonych funkcji i rozwijaniu potencjału ucznia.

Ocenianie osiągnięć odbywa się w formie oceny opisowej, w której uwzględnia się mocne strony oraz sukcesy ucznia.

Uczeń z umiarkowaną i znaczną niepełnosprawnością intelektualną musi ukończyć szkołę do 20. roku życia. 

Jeżeli proces edukacyjny – pomimo indywidualnego podejścia – nie przebiega zgodnie z planem, każdy uczeń ma prawo do przedłużenia etapu edukacyjnego. Celem jest zwiększenie szans na nabycie niezbędnych umiejętności i wiadomości, co pozwala lepiej przygotować się do dalszej edukacji lub funkcjonowania społecznego. Nie jest tożsame z powtarzaniem klasy. W klasach 1–3 można zastosować przedłużenie etapu edukacyjnego jeden raz, a w klasach 4–8 dwa razy.

W roku szkolnym, w którym stosuje się przedłużenie, uczeń na koniec nie otrzymuje świadectwa, lecz zaświadczenie o przebiegu nauczania w danym roku szkolnym.

 Po ukończeniu klasy ósmej wskazana jest kontynuacja nauki w szkole specjalnej przysposabiającej do pracy.

Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze

Dla kogo?

Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze są dedykowane dzieciom i młodzieży z głęboką niepełnosprawnością intelektualną. Obejmują one uczestników w wieku od 3 do 25 lat.

Cele zajęć:

• wspieranie rozwoju,
• rozwijanie samodzielności,
• kształtowanie umiejętności komunikacji,
• wzbudzanie zainteresowania otoczeniem,
• usprawnianie ruchowe i psychoruchowe (orientacja w schemacie ciała i przestrzeni),
• uczenie celowego działania,
• udział w aktywności ekspresyjnej.

Uczestnictwo w tych zajęciach stanowi realizację obowiązku szkolnego.

Forma zajęć:

• zajęcia indywidualne,
• zajęcia zespołowe (od 2 do 4 uczestników).

Wymiar godzin:

• zajęcia indywidualne – minimum 10 godzin tygodniowo,
• zajęcia zespołowe – minimum 20 godzin tygodniowo.

Jedne zajęcia trwają 60 minut.

Dokumentacja:

• orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Dla każdego uczestnika opracowuje się Indywidualny Program Zajęć (IPZ), który określa:

• cele zajęć,
• metody i formy pracy,
• zakres współpracy z rodzicami.

Dodatkowo prowadzi się zeszyt obserwacji uczestnika.

Zajęcia prowadzą nauczyciele posiadający odpowiednie kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej oraz specjalistyczne przygotowanie, np. w rehabilitacji czy neurologopedii. W przypadku, gdy stan zdrowia uczestnika uniemożliwia przyjazd do szkoły, zajęcia indywidualne realizowane są w jego domu.

Dobrze wyposażona sala do zajęć rewalidacyjno- wychowawczych ,powinna być przestrzenią bezpieczną cichą i przyjazną. Zaleca się wydzielić strefę edukacyjną ,ruchową ,sensoryczną i komunikacyjną .

Meble w takiej sali powinny być regulowane, dostosowane do możliwości psychofizyczny uczniów .sale te wyposażone są również w sprzęt do komunikacji i terapii. Między innymi do komunikacji alternatywnej ,piktogramy, PCS ,urządzenia AAC czyli komunikatory , tablety z komunikacją , lustro do ćwiczeń mimiki i logopedii. Ważnym jest wydzielenie kącika do stymulacji polisensorycznej -elementy sali Snoezelen, lampy światłowodowe, projektory, kule lustrzane ,kolumny wodne ,panele dotykowe ,dźwiękowe sprzęty dydaktyczne. Sprzęt rehabilitacyjny , to przede wszystkim pionizatory, stabilizatory, chodziki oraz piłki .

Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy

Dla kogo?

Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy (PDP) to trzyletnia szkoła ponadpodstawowa przeznaczona dla uczniów z:

• niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,
• niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Uczniowie szkoły specjalnej przysposabiającej  do pracy realizują  podstawę programową dla tejże szkoły. Specyfika  kształcenia tej grupy uczniów polega na nauczaniu i wychowaniu całościowym ,zintegrowanym ,opartym na wielozmysłowym poznawaniu otaczającego świata.  Najważniejsze w edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym ,znacznym i sprzężeniami, jest rozwijanie kompetencji osobistych, komunikacyjnych i społecznych , które pozwolą na przyszłe w miarę samodzielne, godne i wartościowe życie w dorosłości, w maksymalnej integracji z innymi członkami społeczeństwa.

Cele edukacji:

• przygotowanie uczniów do dorosłości,
• praktyczne przysposobienie do podjęcia zatrudnienia na otwartym lub chronionym rynku pracy,
• poszerzanie i doskonalenie posiadanych kompetencji społecznych i adaptacyjnych,
• rozwijanie samodzielności i niezależności,
• kształcenie nowych umiejętności umożliwiających funkcjonowanie w życiu codziennym.

Rodzaje zajęć:

• funkcjonowanie osobiste i społeczne,
• zajęcia rozwijające komunikowanie się,
• zajęcia kształtujące kreatywność,
• zajęcia przysposabiające do pracy.

Rekrutacja:
Rodzic ucznia – absolwenta szkoły podstawowej, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (z uwagi na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym lub ze sprzężeniami) – składa wniosek do dyrektora szkoły.

Dokumentacja:

Diagnoza i indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET)

Każdy nowy uczeń szkoły specjalnej  przysposabiającej d pracy w ciągu pierwszych 30 dni poddawany jest diagnozie i obserwacji przez zespół nauczycieli. Na tej podstawie powstaje wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia(WOPFU).

Dokument ten:

• pokazuje mocne strony, potrzeby i możliwości ucznia,
• stanowi podstawę do opracowania IPET-u – indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego.

IPET określa:

• cele edukacyjne i terapeutyczne,
• metody pracy i formy wsparcia.

Organizacja klas:

• niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym – maksymalnie 8 uczniów,
• niepełnosprawności sprzężone – maksymalnie 6 uczniów.

Szkoła prowadzi także zewnętrzne praktyki kierowane- zawodowe, które przygotowują do aktywności zawodowej. Etap nauki może zostać przedłużony o jeden rok. Naukę w szkole specjalnej przysposabiającej do pracy , uczeń musi ukończyć do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym , w którym kończy 24 lata.

Zajęcia rewalidacyjne i z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Wszyscy uczniowie szkoły specjalnej uczestniczą w zajęciach rewalidacyjnych oraz w zajęciach z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej (PPP).

Zajęcia rewalidacyjne

Mają charakter terapeutyczny, korygujący i stymulacyjny. Ich głównym celem jest maksymalizacja potencjału ucznia mimo trudności w nauce i funkcjonowaniu.

Na zajęciach:

• koryguje się, wyrównuje i eliminuje przyczyny oraz przejawy trudności,
• stymuluje się rozwój zaburzonych procesów poznawczych,
• wzmacnia się mocne strony ucznia.

Katalog zajęć rewalidacyjnych konstruuje szkoła, uwzględniając potrzeby uczniów. Do każdej formy rewalidacji specjalista opracowuje indywidualny program pracy.

• Jednostka zajęć trwa 60 minut.
• Liczba godzin zależy od rodzaju zajęć i możliwości psychofizycznych dzieci.
• Liczba godzin tygodniowo:
  • do 12 godzin  na klasę– klasy z uczniami  w normie intelektualnej z zaburzeniami spektrum autyzmu oraz z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkimi ,
  • do 10 godzin – zespoły edukacyjno-terapeutyczne, klasy przysposobienia.

Rodzaj i zakres zajęć rewalidacyjnych wynika z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz diagnozy i obserwacji zespołu nauczycieli uczących. Zajęcia te przyznawane są  na rok szkolny a zespół specjalistów w szkole decyduje o sposobie i terminie ich realizacji, zapis tych decyzji znajduje się zawsze w IPET.

Zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Celem zajęć jest wspieranie rozwoju dzieci i młodzieży poprzez rozpoznawanie i zaspokajanie ich indywidualnych potrzeb edukacyjnych, psychicznych i środowiskowych.

Formy wsparcia:

• zajęcia korekcyjno-kompensacyjne,
• zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze,
• zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne,
• zajęcia logopedyczne,
• zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu,
• zajęcia rozwijające umiejętność uczenia się,
• inne zajęcia terapeutyczne,
• porady, warsztaty, konsultacje dla rodziców.

Zajęcia te wynikają z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, opinii lub na wniosek rodzica/nauczyciela. Nie ma określonej sztywnej liczby ani czasu ich trwania.

Ewaluacja wsparcia:

• 2 razy w roku szkolnym zespół ds. PPP dokonuje ewaluacji tej formy  pomocy,
• w posiedzeniu uczestniczy także rodzic,
• współpraca pozwala zdecydować o kontynuacji tych zajęć lub zmianie rodzaju wsparcia.

Nauczanie indywidualne

Dla kogo:

Nauczanie indywidualne przysługuje uczniom , których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie na regularne zajęcia lekcyjne z klasą.  Zespół specjalistów poradni psychologiczno -pedagogicznej , właściwej dla miejsca zamieszkania ,wydaje orzeczenie o potrzebie nauczania indywidualnego. Wydaje się je na okres nie dłuższy niż jeden rok szkolny. Do wniosku o wydanie takiego orzeczenia należy dołączyć opinię lekarską. Dyrektor szkoły może czasowo zawiesić nauczanie indywidualne na wniosek rodziców oraz na podstawie dołączonego zaświadczenia lekarskiego. Może również zaprzestać organizacji indywidualnego nauczania, również na wniosek rodziców dziecka i na podstawie dołączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego z którego wynika że stan zdrowia umożliwia uczęszczanie do szkoły . W takiej sytuacji dyrektor szkoły informuje o tym fakcie poradnie psychologiczno -pedagogiczną, która wydała takie orzeczenie oraz organ prowadzący szkołę.

W ramach indywidualnego nauczania realizuje się wszystkie obowiązkowe zajęcia edukacyjne wynikające z ramowego planu nauczania, dostosowane do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia.

Tygodniowy wymiar zajęć indywidualnego nauczania wynosi:

• dla uczniów klas 1- 3 szkoły podstawowej od 6 do 8 godzin ,
• dla uczniów klas 4 -6 szkoły podstawowej od 8 do 10 godzin ,
• dla uczniów klas 7–8 szkoły podstawowej od 10 do 12 godzin,
• dla uczniów klas 1-3 szkoły przysposabiającej do pracy od 10 do 12 godzin.

Uczniowie objęci indywidualnym nauczaniem uczestniczą również w zajęciach rewalidacyjnych oraz zajęciach z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej- również nauczane indywidualnie. Ilość i rodzaj wsparcia, uzależniony jest od możliwości psychofizycznych ucznia.

Stosując rozwiązania , które mają służyć organizowaniu zróżnicowanych form kształcenia wsparcia dla dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, aby były one jak najlepiej dostosowane do możliwości i ograniczeń a jednocześnie zapewniały autentyczne włączenie uczniów do społeczności szkolnej, nauczanie indywidualne organizowane jest na terenie domu lub na terenie szkoły(z możliwością uczestnictwa w niektórych lekcjach z klasą).

Uczniowie szkoły specjalnej biorą aktywny udział w życiu szkoły oraz w różnorodnych działaniach integracyjnych społeczności lokalnej . Regularnie uczestniczą w wyjściach na wydarzenia kulturalne ,takich jak wystawy ,koncerty czy spektakle teatralne , co wspiera rozwój ich zainteresowań i kompetencji społecznych. Szkoła stwarza  możliwości angażowania się w liczne konkursy szkolne , poza szkolne oraz inicjatywy edukacyjne       a także w organizację przedstawień, warsztatów i konkursów tematycznych. Dzięki temu dzieci i młodzież uczą się współpracy, kreatywności i samodzielności, rozwijają swoje talenty artystyczne i intelektualne .

Wspólne działania , zarówno w murach szkoły jak i poza nią sprzyjają integracji uczniów z lokalną społecznością wzmacniają poczucie przynależności i pokazują że każdy uczeń może aktywnie uczestniczyć w życiu kulturalnym edukacyjnym i społecznym.

Uczniowie wyjeżdżają także na wycieczki jedno lub kilkudniowe, podczas których zdobywają praktyczne umiejętności i uczą się samodzielności w codziennym funkcjonowaniem ,a także współpracy w grupie w różnych sytuacjach.  Dodatkowo szkoła aktywnie uczestniczy w projektach edukacyjnych krajowych i międzynarodowych, co pozwala uczniom poznawać inne kultury , rozwijać kompetencje językowe i społeczne oraz nawiązywać kontakty  z rówieśnikami .

Bardzo wspieramy naszych uczniów, aby każdy , na miarę swoich możliwości, mógł osiągnąć sukces.

Ewa Ściesińska – pedagog specjalny, który od ponad dwudziestu lat wspiera dzieci i
młodzież o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Ukończyła pedagogikę rewalidacyjną na
Uniwersytecie Szczecińskim, a swoją wiedzę i umiejętności rozwijała na licznych studiach
podyplomowych oraz szkoleniach z zakresu pomocy psychologicznej.
Szczególnie bliskie jest jej podejście ericksonowskie, które zgłębiała w Polskim
Instytucie Ericksonowskim. Ukończyła także kurs Stymulacji Bazalnej według prof. Andreasa
Fröhlicha – zarówno I, jak i II stopień – dzięki czemu posiada przygotowanie do pracy z
osobami z głęboką i wieloraką niepełnosprawnością.
Od 20 lat związana jest z Zespołem Szkół Specjalnych w Stargardzie. Od 6 lat kieruje
placówką w roli dyrektora, dbając o to, by była to szkoła nowoczesna, bezpieczna i pełna
życzliwości. Pod jej kierownictwem szkoła rozwija nowe metody terapeutyczne i tworzy
środowisko, w którym każdy uczeń może czuć się ważny i zauważony.
Ewa Ściesińska jest także prezeską Stowarzyszenia Nauczycieli i Rodziców Dzieci ze
Specjalnymi Potrzebami Edukacyjnymi w Stargardzie. W swojej działalności społecznej
wspiera rodziny i nauczycieli, a jej celem jest budowanie systemu edukacji, który odpowiada
na rzeczywiste potrzeby dzieci.
Prywatnie jest żoną i mamą dwójki dorosłych dzieci. Uwielbia gotować, a w jej domu
zawsze znajdzie się miejsce dla kotów, które są jej wielką pasją i codziennymi towarzyszami.