Likwidacja ubezwłasnowolnienia – co zawiera rządowy projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji
W polskim parlamencie procedowany jest projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości z udziałem przedstawiciele Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego i organizacji pozarządowych działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
Projekt zakłada odejście od instytucji ubezwłasnowolnienia i zastąpienie jej systemem instrumentów wspieranego podejmowania decyzji. Jest to działalnie wypełniające zapisy art. 12 Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, który stanowi, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do uznania w każdym miejscu za podmioty osobowe wobec prawa oraz mają taką samą zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych we wszystkich aspektach życia, jak inni obywatele.
Podkreślić, należy że Komentarz Generalny Komitetu ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami do art. 12 Konwencji stwierdza, że:
- zdolność do czynności prawnych jest podstawowym prawem człowieka. Od niej zależy korzystanie z innych praw.
- należy znieść wszelkie praktyki dyskryminujące i przywrócić pełną zdolność do czynności prawnych osobom z niepełnosprawnościami na równi z innymi osobami.
- Państwa mają wprowadzić system wspieranego podejmowania decyzji, dostępnego dla wszystkich. Sposób komunikacji danej osoby nie może stanowić bariery w uzyskaniu wsparcia w podejmowaniu decyzji.
Rządowy projekt przewiduje likwidację ubezwłasnowolnienia zarówno całkowego i częściowego i zastąpienie ich nowymi formami wsparcia:
- Asystą prawną,
- kuratelą wspierającą,
- kuratelą reprezentującą,
- pełnomocnictwem rejestrowanym.
ASYSTA PRAWNA
Będzie to umowa zawierana między osobą z niepełnosprawnością wymagającą wsparcia, a asystentem prawnym. Jej celem będzie faktyczne wsparcie osoby potrzebującej pomocy przy korzystaniu ze zdolności do czynności prawnych i prowadzeniu jej spraw. Zadaniem asystenta prawnego będzie:
- czynna obecność przy podejmowaniu czynności prawnych przez osobę zlecającą asystę;
- wyjaśnienie znaczenia podejmowanych czynności prawnych oraz skutków oświadczenia woli;
- zgromadzenie i przekazanie informacji mających istotne znaczenie dla prawidłowego dokonania czynności prawnej;
- przekazanie oświadczenia woli osoby wspieranej w jej obecności.
W przypadku, gdy wsparcie udzielane przez asystenta prawnego dotyczy spraw wymagających dostępu do informacji objętych tajemnicą zawodową, a w umowie nie zastrzeżono inaczej, umowa asysty prawnej zawiera upoważnienie asystenta prawnego do dostępu do informacji objętych tą tajemnicą wraz z określeniem zakresu dostępu asystenta do tych informacji.
Asystent nie będzie mógł zastępować osoby wspieranej ani działać w jej imieniu. Jego rola ma polegać na wspieraniu, a nie na podejmowaniu decyzji za tę osobę. Osoba wspierana zobowiązana będzie do udzielenia asystentowi prawnemu wszelkich informacji potrzebnych do należytego wykonywania czynności wspierających.
Umowa asysty prawnej ma być zawierana w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Osoba z niepełnosprawnością będzie mogła zawrzeć taką umowę z więcej niż jednym asystentem prawnym. Asystent będzie zobowiązany wykorzystywać uzyskane informacje wyłącznie w celu wykonania umowy i nie będzie mógł powierzyć jej wykonania osobie trzeciej. Umowa wygaśnie m.in. w razie śmierci osoby wspieranej lub asystenta prawnego, a także wtedy, gdy sam asystent zacznie korzystać z instrumentów wspieranego podejmowania decyzji.
KURATELA WSPIERAJĄCA I REPREZENTUJĄCA
Projekt ustawy wprowadza dwa rodzaje kurateli: wspierającą i reprezentującą. Jedna osoba będzie mogła mieć ustanowione różne kuratele, w zależności od potrzeb.
Kuratorami w większości przypadków będą członkowie rodzin, najbliżsi osobie potrzebującej wsparcia.
Kuratelę ustanawiać będzie sąd rodzinny właściwy dla miejsca zamieszkania osoby z niepełnosprawnością i podejmując decyzję będzie brał pod uwagę w jakim zakresie osoba potrzebująca wsparcia jest w stanie postrzegać lub oceniać rzeczywistość albo samodzielnie kierować swoim postępowaniem, sytuację osobistą i majątkową tej osoby oraz rodzaj spraw, przy których prowadzeniu jest wymagane wsparcie.
Określając zakres umocowania kuratora, sąd ma na uwadze, aby sprawy pozostawione do osobistego prowadzenia przez osobę wspieraną nie zostały nadmiernie ograniczone.
Zadaniem powołanego przez sąd kuratora będzie:
- zbudowania więzi zaufania z osobą wspieraną,
- włączenia osoby z niepełnosprawnością w życie społeczne w sposób zgodny z jej preferencjami i poglądami,
- poszanowania prawa tej osoby do kształtowania swego życia według własnego uznania oraz
- najpełniejsze wykorzystania możliwości jej rehabilitacji lub leczenia.
Kurator wspierający będzie przeznaczony dla osób pełnoletnich, które potrzebują faktycznej pomocy w prowadzeniu swoich spraw, ale nadal same podejmują decyzje i dokonują czynności. Zakres wsparcia określi sąd. Ustanawiając kuratora reprezentującego, sąd może jednocześnie ustanowić go kuratorem wspierającym w innym określonym zakresie.
Kurator reprezentujący będzie powoływany dla osoby pełnoletniej potrzebującej wsparcia w zakresie, w jakim nie jest w stanie postrzegać lub oceniać rzeczywistości albo samodzielnie kierować swoim postępowaniem. Sąd określi zakres i rodzaj spraw, w których: kurator będzie mógł działać w imieniu osoby wspieranej, albo osoba wspierana będzie mogła działać za zgodą kuratora. Ustanowienie kuratora reprezentującego nie oznacza pozbawienia ani ograniczenia zdolności do czynności prawnych osoby z niepełnosprawnością. Osoba ta nadal ma mieć pełną zdolność do czynności prawnych, ale w określonych sprawach będzie korzystać z pomocy lub reprezentacji kuratora.
Umowy zawarte przez osobę z niepełnosprawnością, dla której ustanowiono kuratora reprezentującego, będą bezskuteczne do czasu ich potwierdzenia przez kuratora. Sąd będzie mógł określić kwotę, do wysokości której osoba wspierana będzie mogła samodzielnie zaciągać zobowiązania lub rozporządzać mieniem.
Kurator reprezentujący będzie potrzebował zezwolenia sądu na dokonanie czynności w ważniejszych sprawach dotyczących osoby lub majątku osoby wspieranej.
W szczególności dotyczy to:
- zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego;
- zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek lub lokal;
- zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa;
- zbycia lub obciążenia praw autorskich, praw pokrewnych, prawa własności przemysłowej lub innych praw twórcy;
- dokonania darowizny innych składników mienia, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych;
- zbycia, nabycia lub zmiany prawa służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych osoby wspieranej;
- złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi bądź odrzucenia spadku;
- przyjęcia do placówki opieki długoterminowej w tym zakładu opiekuńczo-leczniczego lub pielęgnacyjno-opiekuńczego, domu pomocy społecznej lub hospicjum;
- wszczynania postępowań w sprawach z zakresu stanu cywilnego;
- zawarcia umowy spółki, rozporządzania ogółem praw i obowiązków w spółce osobowej, udziałami lub akcjami w spółce kapitałowej lub spółce komandytowo-akcyjnej oraz innymi papierami wartościowymi
Czynność dokonana bez wymaganej zgody sądu będzie nieważna.
Kuratora ustanawia się na czas oznaczony, odpowiedni do potrzeb osoby potrzebującej wsparcia, jednak nie dłuższy niż pięć lat. W przypadku ustalenia przez sąd, że przesłanki ustanowienia kuratora reprezentującego nie mogą ulec zmianie, kuratora ustanawia się na czas oznaczony, odpowiedni do potrzeb osoby potrzebującej wsparcia, jednak nie dłuższy niż dziesięć lat. Ustanowienie kuratora może być ponawiane, przy czym każdorazowe przedłużenie wymaga przeprowadzenia ponownej oceny sytuacji osoby, uwzględniającej jej aktualne potrzeby i możliwości.
PEŁNOMOCNICTWO REJESTROWANE
Pełnomocnictwo rejestrowane ma umożliwić osobie pełnoletniej wcześniejsze wskazanie osoby, która będzie ją reprezentować w przyszłości, gdy sama nie będzie mogła kierować swoim postępowaniem.
Pełnomocnictwo rejestrowane ma być narzędziem samostanowienia i zabezpieczenia się na przyszłość. Rozwiązanie to odpowiada na potrzeby osób starszych, osób z niepełnosprawnościami oraz osób, które chcą samodzielnie zdecydować, kto będzie działał w ich imieniu w razie pogorszenia ich stanu zdrowia lub utraty możliwości samodzielnego prowadzenia spraw.
Mogłaby go udzielić osoba pełnoletnia dla której nie ustanowiono kuratora reprezentującego na wypadek gdyby w przyszłości ze względu na stan zdrowia nie była w stanie kierować swoim postępowaniem. Pełnomocnictwo rejestrowe ma obejmować wszystkie czynności związane z osobą i majątkiem mocodawcy z wyjątkiem udziału w wyborach. Pełnomocnictwo rejestrowane udzielane ma być w formie aktu notarialnego i podlegać wpisowi w Rejestrze Pełnomocnictw Rejestrowanych prowadzonych przez Krajową Radę Notarialną.
W momencie zaistnienia okoliczności wskazanych w akcie notarialnym pełnomocnik rejestrowy wnioskuje do notariusza o sporządzenie protokołu poświadczenia pełnomocnictwa rejestrowego. Podstawą sporządzenia protokołu ma być zaświadczenia dwóch lekarzy. Pełnomocnictwo rejestrowane zaczyna obowiązywać dopiero z chwilą sporządzenia przez notariusza protokołu poświadczenia pełnomocnictwa czyli w przypadku gdy mocodawca ze względu na stan zdrowia nie była w stanie kierować swoim postępowaniem.
Projektowane rozwiązania wprowadzają indywidualny system wsparcia osób potrzebujących wsparcia w korzystaniu ze zdolności do czynności prawnych. Zamiast automatycznego odbierania możliwości samodzielnego działania, przepisy przewidują dopasowanie środka wsparcia do konkretnej osoby, jej sytuacji, potrzeb, możliwości i preferencji.
Nasze źródła: