Naturalna ochrona przed wolnymi rodnikami – jak dieta pomaga zapobiegać chorobom
Współczesny styl życia – zanieczyszczone powietrze, stres, mało ruchu i dieta uboga w warzywa i owoce – sprzyja powstawaniu w organizmie nadmiaru wolnych rodników tlenowych. To właśnie one, gdy występują w nadmiarze, uszkadzają komórki i przyczyniają się do rozwoju wielu schorzeń określanych jako choroby cywilizacyjne: miażdżycy, cukrzycy typu 2, nowotworów oraz chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona czy Alzheimera. Naturalną bronią organizmu przed tym procesem są antyoksydanty, zwane też przeciwutleniaczami.
Czym są antyoksydanty i jak działają
Antyoksydanty to związki chemiczne zdolne do neutralizowania wolnych rodników tlenowych, zanim zdążą one uszkodzić błony komórkowe, białka czy DNA. Część z nich organizm wytwarza samodzielnie (antyoksydanty endogenne, takie jak enzymy – katalaza, dysmutaza ponadtlenkowa, peroksydaza glutationowa), inne muszą być dostarczane wraz z pożywieniem (antyoksydanty egzogenne). Do tej drugiej grupy należą m.in. witaminy A, C i E, karotenoidy, polifenole, flawonoidy oraz minerały takie jak selen i cynk.
Dlaczego mają znaczenie w profilaktyce chorób przewlekłych
Przewlekły stres oksydacyjny, czyli brak równowagi między wolnymi rodnikami a zdolnością organizmu do ich neutralizacji, jest jednym z mechanizmów leżących u podłoża wielu chorób cywilizacyjnych. Odpowiednia podaż antyoksydantów w diecie pomaga ograniczyć to ryzyko – badania wskazują na ich korzystny wpływ w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy oraz niektórych nowotworów. To szczególnie istotne dla osób, które z powodu niepełnosprawności mają ograniczoną możliwość codziennej aktywności fizycznej – w takiej sytuacji odpowiednio zbilansowana dieta staje się jednym z najważniejszych narzędzi profilaktyki zdrowotnej, jakie pozostają w zasięgu ręki.
Gdzie szukać antyoksydantów w codziennej diecie
Najważniejszym źródłem przeciwutleniaczy są warzywa i owoce, zwłaszcza te o intensywnej barwie – czerwone, fioletowe, pomarańczowe i ciemnozielone (jagody, buraki, papryka, szpinak, marchew). Wysoką zawartością antyoksydantów charakteryzują się też niektóre przyprawy i zioła (kurkuma, cynamon, oregano), orzechy, pestki oraz zielona herbata i gorzkie kakao. Warto pamiętać, że im mniej przetworzony produkt, tym więcej naturalnych przeciwutleniaczy zachowuje.
Czy warto sięgać po suplementy antyoksydacyjne
Większość dotychczasowych badań nie potwierdziła, że suplementacja antyoksydantami u osób zdrowych i prawidłowo odżywionych przynosi dodatkowe korzyści – a w niektórych przypadkach wysokie dawki syntetycznych preparatów mogą być nawet niekorzystne. Dlatego podstawą powinna być zróżnicowana dieta, a decyzję o ewentualnej suplementacji warto skonsultować z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza w przypadku współistniejących schorzeń.
Praktyczne wskazówki
- jedz warzywa i owoce przy każdym posiłku, stawiając na różnorodność kolorów,
- wybieraj produkty jak najmniej przetworzone,
- ogranicz alkohol i palenie tytoniu – te czynniki zwiększają produkcję wolnych rodników,
- sięgaj po zdrowe źródła tłuszczu (oliwa z oliwek, orzechy) wspomagające wchłanianie witamin antyoksydacyjnych A i E,
- w przypadku chorób współistniejących dopasuj dietę indywidualnie, najlepiej z pomocą specjalisty.
Rzetelne informacje o profilaktyce chorób dietozależnych można znaleźć na stronach rządowych, m.in. na portalu pacjent.gov.pl oraz w materiałach edukacyjnych Narodowego Funduszu Zdrowia dostępnych na nfz.gov.pl. Osoby, które chcą wymienić się doświadczeniami związanymi ze zdrową dietą, mogą odwiedzić fora internetowe poświęcone tematyce zdrowia, np. dział Zdrowie na forum.gazeta.pl.