Ułatwienia dostępu

Przejdź do treści głównej

Warunki przyznawania i ograniczenia w pobieraniu renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej i renty socjalnej

Napisane przez PIDON_PRAWNIK w dniu .

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadza dwa rodzaje świadczeń rentowych: rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną, natomiast rentę socjalną regulują przepisy ustawy o rencie socjalnej.

Nie można pobierać jednocześnie renty z tytułu niezdolności do pracy i renty socjalnej, natomiast można łączyć pobieranie renty socjalnej z rentą rodzinną lub renty z tytułu niezdolności do pracy z rentą rodzinną.

RENTA Z TYTUŁU NIEZDOLNOŚCI DO PRACY

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje osobie ubezpieczonej, która:

  1. jest niezdolna do pracy. Za niezdolną do pracy uważa się osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu. Ustawa rozróżnia dwa stopnie niezdolności do pracy:
    1. Całkowita niezdolność do pracy – w przypadku gdy osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy,
    2. Częściowa niezdolność do pracy – w przypadku gdy osoba utraciła, w znacznym stopniu, zdolność do pracy zgodnej z posiadanymi przez nią kwalifikacjami.
  2. ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy. Okres ten wynosi odpowiednio:
    1. 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat,
    2. 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat,
    3. 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat,
    4. 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat,
    5. 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.
  3. niezdolność do pracy niezdolność do pracy powstała w określonych ustawą okresach składkowych (okres zatrudnienia, okres ubezpieczenia) i nieskładkowych (np. w okresie pobierania zasiłku chorobowego lub opiekuńczego) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Renta z tytułu niezdolności do pracy może zostać przyznana na stałe, w przypadku kiedy niezdolność do pracy jest trwała, bądź może być przygnana okresowo na czas określony w decyzji organu rentowego, jeśli niezdolność do pracy jest okresowa.

Wysokość renty z tytuły niezdolności stanowi 24 % kwoty bazowej (100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne, określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, w poprzednim roku kalendarzowym) oraz

  1. po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych;
  2. po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych;
  3. po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby 60 lat.

Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Od dnia 1 marca 2026 r. najniższa renta z tytułu niezdolności do pracy wynosi 1978,49 zł.

Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy wynosi 75% renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy.

 

Dodatkowo osobie z orzeczoną całkowitą niezdolnością do pracy lub niezdolnością do samodzielnej egzystencji przysługuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 366,68 zł.

 

RENTA RODZINNA

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

Do renty rodzinnej uprawnieni są członkowie rodziny:

  1. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
    1. do ukończenia 16 lat;
    2. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo
    3. bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy przed ukończeniem 16 lat lub w przypadku kontynuowania nauki w szkole przed ukończeniem 25 lat.
  2. przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
  3. małżonek (wdowa i wdowiec);

Renta rodzinna wynosi:

  1. dla jednej osoby uprawnionej – 85% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu
  2. dla dwóch osób uprawnionych – 90% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu
  3. dla trzech i więcej osób uprawnionych – 95% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu.

Wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która w razie konieczności dzielona jest w równych częściach między uprawnionych.

Rentę z tytułu niezdolności do pracy i rentę rodzinną zawiesza się w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Od 1 marca 2026 r. kwota powodująca zawieszenie wypłaty rent wynosi 12.003,10 zł.

Natomiast w przypadku gdy przychód przekroczy 70% przeciętnego wynagrodzenia (6.463,20 zł), ale nie będzie wyższy niż 130% przeciętnego wynagrodzenia – renta z tytułu niezdolności do pracy oraz renta rodzinna dla jednej osoby ulegną zmniejszeniu o kwotę przekroczenia, nie więcej jednak niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia, tj.:

  1. 989,41 zł – emerytura, renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy
  2. 742,10 zł – renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy
  3. 841,05 zł – renta rodzinna dla jednej osoby

RENTA SOCJALNA

Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

  1. przed ukończeniem 18. roku życia;
  2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia;
  3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Renta socjalna wynosi 100 % kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy określonej w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Od dnia 1 marca 2026 r. wysokość renty socjalnej wynosi 1978,49 zł.

Na mocy ustawy z dnia 27 września 2024 o zmianie ustawy o rencie socjalnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024, poz. 1615), osobie uprawnionej do renty socjalnej, będącej całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, przysługuje dodatek dopełniający w wysokości (od 1 marca 2026) 2704,71 zł.

Dodatek dopełniający przyznaje się na wniosek osoby ubiegającej się o ten dodatek lub jej przedstawiciela ustawowego. Dodatek dopełniający wypłaca się z rentą socjalną, a jego kwota podlega corocznie waloryzacji od dnia 1 marca.

W przypadku zbiegu uprawnień do renty socjalnej z uprawnieniem do renty rodzinnej kwota renty socjalnej ulega takiemu obniżeniu, aby łączna kwota obu świadczeń nie przekraczała 300% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Kwota dodatku dopełniającego ulega wówczas obniżeniu o taki sam procent, o jaki obniżono rentę socjalną. Kwota obniżonej renty socjalnej nie może być niższa niż 10% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 300% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Renta socjalna ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu w razie osiągania przychodu na zasadach analogicznych jak w przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy.